dziady. festiwal przejścia. józefów 2025
Ludzkość od zarania dziejów zadawała sobie pytanie o to, co czeka nas po śmierci? Ciężko zaakceptować myśl, że to koniec, łatwiej nam traktować umieranie jako przejście do innego stanu, świata, rzeczywistości. Tu zgodne są wszystkie kultury i religie, choć ich wizje tego przejścia są oczywiście odmienne. Nieuchronność śmierci, będącej nieodłącznym elementem życia, jest źródłem odwiecznych filozoficznych rozważań, choć nadal dla wielu z nas pozostaje tematem tabu. Naszym festiwalem chcemy go oswoić, przybliżyć, ale też pomóc w akceptacji tego nieuniknionego kręgu życia. Nie przypadkowo organizujemy go w bliskości Dnia Wszystkich Świętych i Zaduszek.
Dziady – nazwa festiwalu nawiązuje do dawnych słowiańskich rytuałów, których istotą było obcowanie z duchami przodków, ale także do słynnego dramatu Adama Mickiewicza, stanowiącego jedną z najważniejszych spuścizn polskiej literatury. Na zagadnienia śmierci spojrzymy od strony kulturowej, etnograficznej, obrzędowej. W programie znajdą się warsztaty dla dzieci, tradycyjne pieśni pogrzebowe, wykład poświęcony wiejskim obrzędom pogrzebowym i kulturze śmierci. Ważnym punktem będą warsztaty „Tysiąc odcieni miłości” z Moniką Stasiak z Instytutu Dobrej Śmierci; dedykujemy je osobom, które doświadczyły straty oraz ich bliskim. Wieczorem zaś zapraszamy na wspólne wspominki o bliskich inspirowane inicjatywą death café.
Miejsce: wydarzenia festiwalowe odbywają się w Domu Nauki i Sztuki/Willi Frankówce (ul. Kard. Wyszyńskiego 2) oraz w Klubie Hydrofornia MOK (na tyłach urzędu miasta).
Organizator festiwalu: Miejski Ośrodek Kultury w Józefowie
Wsparcie promocyjne: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Wsparcie promocyjne: Kinokawiarnia Stacja Falenica
Program festiwalu
GODZ. 11:00-13:00
TWORZENIE KRABOSZEK/WARSZTATY 5+
Podczas warsztatów poznamy tradycję obrzędu Dziadów – czasu, w którym nasi przodkowie wierzyli, że dusze zmarłych odwiedzają domy żyjących. Ważnym elementem obchodów były kraboszki – maski symbolizujące duchy i chroniące ludzi przed złymi mocami. Dowiemy się, w jakim celu dawni Słowianie je tworzyli, z czego były robione oraz jaką rolę pełniły w obrzędach, poznamy różnice między obchodami Dziadów, a Halloween oraz cechy wspólne dla obu tych wydarzeń. Zaprojektujemy i wykonamy własne maski, nadając im niepowtarzalny charakter: wesoły, straszny, magiczny, tak jak czynili to nasi przodkowie. Do tworzenia masek użyjemy naturalnych materiałów, takich jak: drewno, kora, papier, słoma, sznurek oraz farb. Każdy uczestnik będzie miał niepowtarzalną okazję zanurzyć się w dawne historie i legendy oraz twórczo spędzić czas.
Prowadzenie: Justyna Nagiel.
Zapisy: u.rucinska@mokjozefow.pl do 23 października.
GODZ. 11:00-15:00
SMAK PAŃSKIEJ SKÓRKI – WARSZTATY KULINARNE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY (8-18 lat)
Przypomnimy tradycje polskich biesiad świątecznych i rodzinnych spotkań przy stole z okazji Wszystkich Świętych, a dawniej Dziadów. O symbolice potraw na naszych stołach – maku i grzybach oraz o pustym miejscu dla niezapowiedzianego gościa – opowie dr Piotr Dominik, a podczas warsztatów przygotujemy pańską skórkę.
Warsztaty odbędą się w ramach projektu „Tradycja w słoiku, mobilny warsztat kulinarny” fundacji Kulturalna Turystyka. Projekt dofinansowany jest ze środków budżetu państwa przyznanych przez Ministra Edukacji Narodowej w ramach programu Nasze tradycje.
Prowadzenie: Fundacja Kulturalna Turystyka
Zapisy: u.rucinska@mokjozefow.pl do 23 października.
GODZ. 14:00-16:30
TRADYCYJNE PIEŚNI POGRZEBOWE/WARSZTATY 18+
Podczas warsztatu wspólnie zaśpiewamy wybrane wiejskie pieśni pogrzebowe, które towarzyszyły czuwaniu przy zmarłych, procesjom żałobnym i rytuałom przejścia. Nauka będzie odbywać się ze słuchu, w tradycyjny sposób, z poszanowaniem lokalnych manier wykonawczych i kontekstu, z którego pieśni pochodzą. Warsztat nie wymaga wcześniejszego przygotowania muzycznego – wystarczy otwartość i gotowość do wspólnego śpiewu.
Prowadząca warsztaty Olga Kozieł opowiada o sobie: „Jestem śpiewaczką i amatorsko gram na trąbce. Moje zainteresowania skupiają się na muzyce tradycyjnej, którą zgłębiam od 2005 roku. Wtedy po raz pierwszy zetknęłam się z naturalnym, nieskrępowanym śpiewem – donośnym, autentycznym i pełnym emocji. To doświadczenie stało się punktem zwrotnym w mojej drodze artystycznej. Od tamtej pory uczę się śpiewu od wiejskich śpiewaczek, analizuję archiwalne nagrania i uczestniczę w warsztatach, które pozwalają mi rozwijać warsztat i zgłębiać tradycje muzyczne. Moja pasja do poszukiwań muzycznych zaprowadziła mnie na Ukrainę, Białoruś, do Rosji i Serbii, gdzie odkrywam zapomniane pieśni i opowieści”.
Prowadzenie: Olga Kozieł.
Wstęp wolny.
GODZ. 17:00 WIEJSKIE OBRZĘDY POGRZEBOWE I KULTURA ŚMIERCI/WYKŁAD
Wykład poświęcony będzie tradycyjnym wiejskim obrzędom pogrzebowym – ich symbolice, przebiegowi oraz przemianom na przestrzeni wieków. Przyjrzymy się, jak społeczności wiejskie rozumiały śmierć, jakie rytuały towarzyszyły odchodzeniu i żałobie oraz jakie funkcje pełniły dawne pieśni pogrzebowe. Opowieść będzie oparta na badaniach terenowych, przekazach ustnych oraz zapisach etnograficznych.
Prowadzenie: Olga Kozieł.
Wstęp wolny.
GODZ. 16:00-18:00
TYSIĄC ODCIENI MIŁOŚCI/WARSZTATY DLA OSÓB PO STRACIE I ICH BLISKICH /18+
Żałoba nie jest ani chorobą, którą trzeba wyleczyć, ani egzaminem, który zdajemy lepiej lub gorzej. Nie daje się zamknąć w sztywnych ramach, nie poddaje się schematom, rzadko kiedy kroczy prostymi, wygodnymi ścieżkami. Ma tyle rodzajów, ilu jest ludzi i relacji, jakie nawiązują z bliskimi sobie osobami, istotami, miejscami. Czasem mówi się, że żałoba jest miłością, która utraciła swój podmiot. W czasie warsztatów poświęconych stratom dotyczących nas i bliskich nam osób spróbujemy przyjrzeć się odcieniom, które żałoba przyjmuje w naszym życiu, nazwać emocje jej towarzyszące i wspólnie zastanowić się nad tym, co lub kto wspiera nas w jej przeżywaniu.
To spotkanie dla osób, które doświadczyły straty bliskiej sobie osoby lub istoty, szukają bezpiecznej atmosfery, w której mogą się podzielić emocjami lub chcą poznać sposoby wspierania samych siebie w procesie żałoby. Warto też wziąć w nim udział, jeśli ktoś ważny dla nas mierzy się ze stratą i chcesz podarować mu swój czas i uwagę, ale nie wiesz, od czego zacząć.
Spotkanie poprowadzi Monika Stasiak – antropolożka kultury, absolwentka Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Łódzkiego. Twórczyni Fundacji „Na progu”, która zajmuje się prowadzeniem świeckich ceremonii przejścia towarzyszących progowym momentom życia ludzkiego oraz edukacją w obszarze obrzędowości. W ramach projektu „Generator Innowacji. Sieci Wsparcia 3” pracuje nad poradnikiem popularyzującym pogrzeby domowe (home funerals). Jest członkinią kolektywu Instytutu Dobrej Śmierci.
Prowadzenie: Monika Stasiak, Instytut Dobrej Śmierci.
Zapisy: u.rucinska@mokjozefow.pl do 23 października.
GODZ. 17:30-19:30
WSPOMINKI PRZY MUZYCE NA ŻYWO/18+
Zapraszamy na wspominki, inspirowane inicjatywą death café. Wybierz osobę, której już z nami nie ma, przynieś jej zdjęcie i opowiedz o niej. Powspominajmy wspólnie bliskie nam osoby w miłej, bezpiecznej atmosferze przy akompaniamencie muzyki. Na miejscu będą dostępne ciepłe napoje – herbata i kawa. Zabierz ze sobą coś do przekąszenia – ciastko, owoc.
Wstęp wolny.
